نمىكنند ؛ و نيز ، « معاويه » « 1 » و « عمروبن عاص » « 2 » كه در « صفين » به جنگ او آمدند ، و « ذوالخو يصره » « 3 » و « عبد الله بن وهب » « 4 » كه در « نهروان » با او جنگيدند ، به

--> ( 1 ) . ابو عبدالله معاوية بن ابىسفيان قريشى اموى ، مادرش هند دختر عتبه ، پس از فتح مكه اسلام آورد و برادرش در سال 18 هجرى پس از ضرت خوردن در عمواس ، او را به جاى خود منصوب نمود و عمر آن را تأييد كرد و او تا هنگامى كه عثمان كشته شد ، والى شام بود و بعد ، از فرمان امام على ( ع ) سرباز زد و براى جنگ با آن حضرت به تجهيز سپاه پرداخت و در سال 36 هجرى در صفين با امام روبرو شد و هنگامى كه پيروزى سپاهيان امام را احساس كرد با بلند كردن قرآن‌ها و دعوت آن‌ها به حكميت ، فريبشان داد ، و در تحكيم نيز ، عمرو بن عاص ابوموسى اشعرى را فريب داد و در سال 41 هجرى ، امام حسن ( ع ) با او مصالحه نمود و پس از آن ، خليفه مسلمانان گرديد و در سال 60 هجرى وفات كرد . صاحبان صحاح 163 حديث از او روايت كرده‌اند . شرح حالش را در « نقش عايشه » و جوامع السيره ص 277 مىيابيد . ( 2 ) . ابو عبدالله عمروبن عاص قريشى سهمى ، مادرش نابغه از بدكاران مشهور جاهليت بود . در سال فتح خيبر اسلام آورد و در زمان عمر مصر را فتح كرد و حاكم آن شد و هنگامى كه عثمان عزلش نمود ، از تحريك كنندگان سرسخت ضد او شد و پس از كشته شدن عثمان همراهى معاويه را ، به شرط گرفتن حكومت مصر ، پذيرفت و در صفين شركت نمود و طرح بالا بردن قرآن‌ها را به معاويه پيشنهاد داد و ابوموسى اشعرى را در قضيه تحكيم فريفت و سپس به مصر رفت و محمد بن ابىبكر را كشت و حاكم آنجا گرديد و در سال 40 هجرى وفات كرد . صاحبان صحاح 39 حديث از او روايت كرده‌اند . شرح حالش در « نقش عايشه » بخش همراه با معاويه ، و جوامع السيره ، ص 280 ، آمده است . ( 3 ) . ذوالخو يصره تميمى ، نامش « حوقوص » بود و روزى كه رسلو خدا ( ص ) بيت المال را تقسيم مىكرد گفت : « اى رسول خدا ! عادلانه تقسيم كن ! » فرمود : « واى بر تو ، اگر من عدالت نكنم ، ديگر چه كسى عدالت مىكند ؟ ! » و از خروح و كشته شدن او خبر داد ، و او در نهروان در زمره خوارج به هلاكت رسيد و على ( ع ) همانگونه كه رسول خدا ( ص 9 خبر داده بود ، او را بيافت . شرح حالش در اسد الغابه آمده است . ( 4 ) . عبدالله بن وهب الراسبى سبائى ، خوارج در سال 37 ه - با او بيعت كردند تا خليفه آن‌ها باشد و او در نهروان به هلاكت رسيد . شرح حال او در « عبد الله بن سبا » آمده است . .